ABD'de Türk-Amerikalı Levent Alpöge, 167 yıllık Riemann Hipotezi'ne kanıt sundu

ABD'de yaşayan Türk-Amerikalı matematikçi Levent Alpöge'nin 167 yıllık Riemann Hipotezi için sunduğu kanıt, 21 Kasım 2026'da Lean ve Mathlib topluluklarının ortak teknik doğrulamasından geçti. Yapay zekâ şirketi Anthropic'te çalışan Alpöge, kanıtı şirketin Claude yapay zekâ sistemiyle hazırladığını ve 17 milyon satırlık bir Lean kod kütüphanesi olarak 20 Kasım'da yayımladığını duyurdu.
Lean ve Mathlib toplulukları, Lean FRO ile Mathlib Initiative'in de desteklediği ortak açıklamada “Hem Riemann Hipotezi'nin ifadesinin hem de kanıtın doğru olduğunu onaylıyoruz” dedi ve Alpöge'yi tebrik etti.
Onay, kanıtın bilgisayar tarafından denetlenen biçimine ilişkin. Kanıttaki yeni fikirlerin matematikçiler tarafından incelenmesi ve hakemli bir dergide yayımlanması ayrı bir süreç. Problemi Milenyum Ödülü listesinde tutan Clay Matematik Enstitüsü, 1 milyon dolarlık ödül için kanıtın yayımlanmasından sonra en az iki yıl beklenmesini şart koşuyor.
17 milyon satır bağımsız denetleyicilerden geçti
Topluluğun açıklamasına göre kod kütüphanesini onlarca kişi kendi bilgisayarında derledi ve aynı sonucu aldı. Kanıtlanan teoremin, Mathlib'de uzmanlarca hazırlanmış Riemann Hipotezi ifadesiyle birebir aynı olduğu iki bağımsız araçla karşılaştırıldı. Kanıt, Lean'in resmî çekirdeğinin yanı sıra farklı programlama dilleriyle yazılmış birkaç bağımsız denetleyiciden de geçti.
Bu denetleyicilerden ikisi, yanlış bir kanıtı kabul edemeyeceklerine dair kendi formal kanıtlarıyla geliyor. Topluluk böylece Lean'in mantığında olası bir açığın kanıt tarafından istismar edilmesi ihtimalini de dışarıda bıraktığını belirtti. Denetimler, kodun çalıştırılmasıyla oluşabilecek risklere karşı kanıtın etkisiz bir dışa aktarımı üzerinde yapıldı.
Asal sayıların dağılımına ilişkin 1859 sorusu
Alman matematikçi Bernhard Riemann'ın 1859'da ortaya attığı hipotez, zeta fonksiyonunun önemsiz olmayan sıfırlarının hepsinin tek bir dikey doğru üzerinde bulunduğunu söylüyor. Asal sayıların sayı doğrusunda nasıl dağıldığını en kesin biçimde açıklayan sonuç bu hipoteze bağlı. Sayılar kuramında yüzlerce teorem, bugüne kadar bu hipotezin doğru olduğu varsayımıyla kanıtlanıyordu.
Long Island'dan Harvard'a, oradan Anthropic'e
Alpöge, New York'un Long Island bölgesinde büyüdü ve Dix Hills'teki Half Hollow Hills High School West'i bitirdi. Lisede Intel Bilim Yetenek Yarışması'nda finale kaldı; bir asteroite (25898 Alpöge) adı verildi.
Harvard'da matematik lisansını ve fizik yüksek lisansını 2014'te summa cum laude derecesiyle tamamladı. Cambridge'de Churchill bursuyla okuduktan sonra Princeton'da Fields Madalyalı Manjul Bhargava'nın danışmanlığında doktora yaptı. 2021–2025 arasında Harvard Society of Fellows'da genç araştırmacı olarak çalıştı, ardından Anthropic'e katıldı. Sayılar kuramı üzerine çalışan Alpöge, Bhargava ve meslektaşlarıyla birlikte Hilbert'in 10. problemine ilişkin çalışmasını 2025'te Inventiones Mathematicae'de yayımladı.