Kaliforniya'da milyarderlere tek seferlik yüzde 5 vergi: Prop 40 3 Kasım'da sandıkta

ABD'nin en kalabalık eyaleti Kaliforniya'da seçmenler, 3 Kasım 2026 genel seçiminde ülke genelinde emsali az görülen bir servet vergisi önerisine karar verecek. Proposition 40 adıyla oy pusulasında yer alan öneri, eyaletteki milyarderlerden bir defaya mahsus vergi alınmasını ve bu paranın büyük kısmının sağlık hizmetlerine aktarılmasını öngörüyor.

Öneri ne getiriyor?

Eyaletin bağımsız mali danışma kurumu Legislative Analyst's Office'in (LAO) resmî analizine göre Prop 40, 1 Ocak 2026 tarihinde Kaliforniya'da ikamet eden milyarderlerden net servetlerinin yüzde 5'i oranında tek seferlik bir vergi alınmasını öngörüyor. Net servet, sahip olunan varlıkların değerinden borçların düşülmesiyle hesaplanıyor. Gayrimenkuller, emeklilik maaşları ve emeklilik hesapları genel olarak bu hesabın dışında tutuluyor.

Vergi 2027'de ödenecek. Mükellefler ödemeyi beş yıla yayabilecek, ancak bu durumda toplamda daha fazla ödeyecekler. Öneri hem anayasa değişikliği hem de yasa niteliği taşıyor.

Para nereye gidecek?

LAO analizine göre toplanacak gelirin yüzde 90'ı kamu sağlık hizmetlerine ayrılacak. Kalan yüzde 10 eğitim, gıda yardımı ve verginin yönetim giderleri için kullanılacak. Bu gelir, eyaletin anayasal harcama sınırlarına ve okul finansmanı kurallarına tabi olmayacak.

LAO, eyaletin birkaç yıla yayılan biçimde "on milyarlarca dolar" toplayabileceğini, ancak miktarın ve zamanlamanın milyarderlerin davranışlarına ve hisse senedi fiyatlarına bağlı olduğu için öngörülmesinin zor olduğunu belirtiyor. Kurum ayrıca milyarderlerin vergilendirilebilir gelirlerini azaltması ya da eyaletten taşınması hâlinde Kaliforniya'nın gelir vergisi kaybının yılda 1 milyar doların altında kalabileceğini tahmin ediyor. Önerinin destekçisi sağlık çalışanları sendikası SEIU-UHW ise gelirin 100 milyar dolar civarında olacağını öne sürüyor.

Destekleyenler ve karşı çıkanlar

Öneriyi savunanlar, federal sağlık harcamalarındaki kesintilerin eyaletin Medi-Cal programında açık yarattığını ve en varlıklı kesimin bu yükü paylaşması gerektiğini söylüyor. Karşı çıkanlar ise verginin, son tarihten sonra eyaletten ayrılan kişileri bile kapsayacak biçimde geriye dönük uygulandığını, girişimcileri ve sermayeyi eyaletten uzaklaştırabileceğini savunuyor. Vali Gavin Newsom'un da öneriye karşı olduğu bildirildi.

Teknoloji dünyasından bazı milyarderlerin desteklediği gruplar, karşı hamle olarak oy pusulasına Proposition 41 ve 42'yi taşıdı. LAO'ya göre bu iki öneriden biri Prop 40'tan daha fazla "evet" oyu alırsa, Prop 40 tek başına kabul edilse bile mahkemeler çatışma olduğuna hükmederek yürürlüğe girmesini engelleyebilir.

Anketler ne diyor?

Public Policy Institute of California'nın (PPIC) eylül ayında açıkladığı ankette olası seçmenlerin yüzde 52'si öneriyi desteklerken yüzde 46'sı karşı çıktı; bu fark hata payı sınırında kaldı. NBC ve Telemundo yerel istasyon grubunun daha yeni bir anketinde ise destek yüzde 48, karşı çıkanlar yüzde 38, kararsızlar yüzde 14 olarak bildirildi. Kabul için basit çoğunluk yeterli.

Kaliforniya'daki Türk seçmenler için

Vergi doğrudan yalnızca serveti 1 milyar doları aşan, sayısı birkaç yüzle sınırlı kişileri kapsıyor; sıradan çalışanlar, ev sahipleri ve küçük işletme sahipleri için yeni bir vergi getirmiyor. Ancak öneri, eyalet bütçesini, sağlık hizmetlerinin finansmanını ve iş dünyasının Kaliforniya'ya bakışını etkileyebileceği için tüm eyalet seçmenlerini ilgilendiriyor. ABD vatandaşı olup Kaliforniya'da seçmen kaydı bulunanlar, önerinin resmî metnine, lehte ve aleyhte argümanlara Kaliforniya Dışişleri Bakanlığı'nın resmî seçmen rehberinden ulaşabilir. Postayla gönderilen oy pusulalarının en geç 3 Kasım tarihli damgayla postalanması gerekiyor.