ABD, Türkiye-Libya deniz mutabakatının onaylanmasını 'provokatif' buldu

ABD Dışişleri Bakanlığı, Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatının Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylanmasına sert bir dille karşılık verdi. Bakanlığın 25 Ekim'de Yunan Kathimerini gazetesine gönderdiği yazılı açıklamada, onay duyurusunun bölgedeki gerilimi artırdığı, "yapıcı olmadığı ve provokatif olduğu" belirtildi. Washington, birkaç gün önce yalnızca tarafları müzakereye çağırmakla yetinmişti.

ABD ne dedi?

Yunan ve bölge basınında yer alan açıklamaya göre ABD Dışişleri Bakanlığı, Doğu Akdeniz'deki ortakları da dahil olmak üzere tüm ülkeleri anlaşmazlıkları iyi niyetli müzakerelerle çözmeye ve provokatif davranışlardan kaçınmaya çağırdı. Açıklamada "Bu konudaki tutumumuz değişmedi" ifadesi yer aldı. Bakanlık ayrıca NATO müttefiki olan Türkiye ile Yunanistan'ın görüş ayrılıklarını ikili diyalogla ele almasını istedi ve bu tür anlaşmazlıkların barışçıl çözümünün bölgeye ticari yatırım ve enerji araştırmalarının yolunu açacağını vurguladı.

Washington'un 21 Ekim'deki ilk tepkisi daha ölçülüydü; o açıklamada deniz yetki alanı anlaşmazlıklarının müzakereyle çözülmesi teşvik edilmiş, açık bir taraf tutulmamıştı. Bildirildiğine göre aradaki sürede Atina'daki ABD maslahatgüzarı ve Yunanistan'ın Washington Büyükelçiliği temas kurdu; ABD'deki Yunan lobi kuruluşu Hellenic American Leadership Council (HALC) da Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya mektup yazarak mutabakata karşı net bir kamuoyu tutumu istedi.

Mutabakat neyi kapsıyor?

Türkiye ile Libya'nın Trablus merkezli hükümeti arasında 2019'da imzalanan mutabakat muhtırası, iki ülke arasındaki Akdeniz deniz yetki alanlarını belirliyor. Libya'nın doğusundaki yönetim yıllarca onay vermemişti. Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'deki oylamasıyla bu tablo değişti.

T.C. Dışişleri Bakanlığı aynı gün yaptığı açıklamada kararı memnuniyetle karşıladı. Ankara'ya göre 2019'dan beri yürürlükte olan mutabakat, uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini gözetiyor. Türkiye, Akdeniz'de güven, istikrar ve barış için tüm ortaklarıyla çalışmayı sürdüreceğini bildirdi.

Yunanistan, Mısır ve AB'nin itirazı

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, kararı reddettiğini açıkladı ve mutabakatın "yasa dışı, hükümsüz" olduğunu savundu. Atina'ya göre Türkiye ile Libya'nın karşılıklı ya da bitişik kıyıları yok ve mutabakat Yunan adalarının deniz alanlarını yok sayıyor.

Mısır Dışişleri Bakanlığı da mutabakatın "hükümsüz" olduğunu ve Kahire için hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağını açıkladı. Avrupa Birliği adına yapılan 21 Ekim tarihli açıklamada ise onaydan "derin üzüntü" duyulduğu, mutabakatın üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiği ve deniz hukukuna uymadığı belirtildi. Libya Başbakanı Abdulhamid Dbeybe'nin ise Mısır'ın deniz yetki alanlarına ilişkin kaygılarını ele almaya hazır olduğunu söylediği bildirildi.

ABD'deki Türkler için neden önemli?

Doğu Akdeniz, Türkiye–ABD ilişkilerinde uzun süredir hassas başlıklardan biri. Washington'un iki NATO müttefiki arasındaki bir anlaşmazlıkta kullandığı dilin birkaç gün içinde sertleşmesi, konunun ABD'de de diplomatik gündemin üst sıralarına çıktığını gösteriyor. ABD'deki Yunan lobisinin Dışişleri'ne doğrudan baskı yapması da meselenin Washington koridorlarında yakından izlendiğine işaret ediyor. Ankara'nın ABD açıklamasına resmî bir yanıt verip vermeyeceği ve tarafların ikili diyalog çağrısına nasıl karşılık vereceği önümüzdeki günlerde netleşecek.

ABD Dışişleri'nin 25 Ekim tarihli değerlendirmesi ilk olarak açıklamayı talep eden Yunan yayın kuruluşu Kathimerini tarafından aktarıldı. Bakanlığın bu açıklaması yeni bir ABD yaptırımı ya da mutabakatın hukukî statüsünü değiştiren karar anlamına gelmiyor.