Kaliforniya’da 548 idam dosyası için karar: 382’sinde son söz eyalet mahkemesinin

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, 5 Kasım Perşembe günü eyalette idam cezası almış 548 kişinin tamamının cezasını şartlı tahliye imkânı olmayan müebbet hapse çevireceğini duyurdu. Ölüm Cezası Bilgi Merkezi, adımı ABD tarihinde idam cezalarına yönelik en büyük toplu ceza indirimi olarak değerlendiriyor. Sürecin tamamlanması, 382 dosyada eyalet Yüksek Mahkemesinin vereceği karara bağlı.

Newsom, kararı "tüm Kaliforniyalılara" hitaben yayımladığı açık mektupla açıkladı. Vali mektupta, devlet eliyle öldürmenin Kaliforniya'nın değerleriyle bağdaşmadığına, hukuk sisteminin temellerini zayıflattığına ve toplumun her ferdini küçülttüğüne inandığını yazdı. Newsom, "Vali olarak bu kararın ve etkilerinin sorumluluğunu yalnızca ben taşıyorum; tıpkı her infazın sorumluluğunu yalnızca benim taşıyacağım gibi" ifadesini kullandı.

Vali, kararı kariyerinin en zor seçimlerinden biri olarak nitelendirdi ve suç mağdurlarının ailelerinde acı hatıraları yeniden canlandıracağını kabul etti.

Üçte ikisi için Yüksek Mahkeme onayı gerekiyor

Valiliğin paylaştığı sayılara göre Newsom’un tek başına işlem yapabildiği grupta 166 kişi bulunuyor. Diğer 382 kişi için eyaletin Habeas Corpus Resource Center adlı hukuk kuruluşunun açıkladığı mahkeme süreci devreye giriyor. Kaliforniya anayasasına göre birden fazla ağır suçtan (felony) hüküm giymiş kişilere af ya da ceza indirimi verilebilmesi için eyalet Yüksek Mahkemesi'nin onayı gerekiyor. Bu nedenle kalan yaklaşık üçte ikilik grubun dosyaları, yedi yargıçtan en az dördünün onayıyla kesinleşecek.

Ölüm Cezası Bilgi Merkezi'nin (DPI) verilerine göre 548 cezanın tamamı çevrilirse ABD genelinde idam hükmü altındaki kişi sayısı yaklaşık yüzde 30 azalarak 1.388 civarına inecek. Merkezin hesabına göre bu, 1984’ten bu yana en düşük sayı olacak. Kaliforniya'daki 548 kişi, ülkedeki tüm idam mahkûmlarının dörtte birinden fazlasını oluşturuyordu. DPI'ya göre Los Angeles, San Bernardino ve Riverside ilçeleri bu mahkûmların yarısını barındırıyor; mahkûmların üçte ikisi 20 yıldan uzun süre önce hüküm giymişti.

İdam cezası yasada kalıyor

Karar idam cezasını kaldırmıyor. Kaliforniya'da idam cezası halk oylamasıyla yürürlüğe girdiği için ancak yine halk oylamasıyla kaldırılabiliyor. Savcılar gelecekte yeni davalarda idam talep etmeye devam edebilir. Kaliforniya seçmeni 2016'da idamı kaldırmayı öngören Önerge 62'yi reddetmiş, infazları hızlandırmayı amaçlayan Önerge 66'yı ise yaklaşık iki puan farkla kabul etmişti.

Newsom, göreve başladıktan iki ay sonra, 2019'da infazlara moratoryum ilan etmişti. Eyalette 20 yılı aşkın süredir infaz yapılmıyor; Kaliforniya, idam cezasının 1978'de yeniden yürürlüğe girmesinden bu yana yalnızca 13 kişiyi idam etti. 2024'te San Quentin Eyalet Cezaevi'ndeki idam koğuşu kapatılmış, mahkûmlar diğer cezaevlerine dağıtılmıştı.

Mağdur dernekleri karşı çıktı

Karar, mağdur dernekleri ve idam cezası taraftarlarından sert tepki aldı. Crime Victims United başkanı Topo Padilla, kararın açıklanmasından önceki hafta yaptığı değerlendirmede, "Hiçbir kişinin, kişisel inançları ya da duyguları yüzünden jürinin verdiği ve yargıcın onayladığı bir cezayı bozmaması gerektiğini düşünüyorum" dedi. Eleştirenler, kararın jürilerin, mahkemelerin ve 2016'da idamın korunmasına oy veren seçmenin iradesini hiçe saydığını savunuyor.

Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) İcra Direktörü Anthony Romero ise kararı, "ırkçı, hataya açık ve insanlık dışı bir cezaya son veren" bir adım olarak nitelendirdi. Elli cinayet mağduru yakını da daha önce valiye toplu af çağrısı yapan bir mektup imzalamıştı.

Newsom'un ikinci ve son görev dönemi Ocak 2027'de sona eriyor. Eski Kaliforniya Kamu Avukatı Mary McComb, ceza indirimleri olmadan sonraki valilerin moratoryumu sürdüreceğinin garanti olmadığını söyledi.