ABD uçuş krizinin ardından hava trafik sistemi için 50 milyar dolar talebi

ABD'de 13 Kasım'da hava trafik sistemindeki arıza nedeniyle ülke genelindeki tüm kalkışların durdurulmasının ardından Trump yönetimi, hava trafik kontrol altyapısının baştan sona yenilenmesi için Kongre'den 50 milyar dolar istedi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ve İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, talebi aynı gece Beyaz Saray'da düzenledikleri basın toplantısında dile getirdi.
Duffy toplantıda durumu "acil" olarak nitelendirip 50 milyar dolar istediğini söyledi. Bu rakam, bir gün önce Duffy ve Beyaz Saray Bütçe Ofisi (OMB) Direktörü Russ Vought'un Kongre'deki ödenek komitelerinden resmî olarak talep ettiği 30,1 milyar dolarlık paketin yaklaşık 20 milyar dolar üzerinde. Mullin, mevcut modernizasyon çalışmalarını "yama" olarak tanımladı ve sistemin bütünüyle yeniden kurulması gerektiğini savundu.
12,5 milyar dolar "ilk taksit" olarak görülüyor
Duffy, Temmuz 2025'te yasalaşan bütçe paketiyle hava trafik kontrolüne ayrılan 12,5 milyar doları "peşinat" olarak tanımladı ve bunun "kısmi bir finansman" olduğunu söyledi. Ulaştırma Bakanlığı'nın yayımladığı konuşma metnine göre Duffy, Başkan Trump'ın kaynak talebini Kongre'ye ilettiğini belirterek "Amerika, Kongre'nin inşaatı bitirmek için kalan kaynağı vermesini talep ediyor" dedi. Bakan, son 25 yılda FAA'ya 15 milyar dolar verildiğini ancak bu süreçte "neredeyse hiçbir şey yapılmadığını" da öne sürdü.
Duffy 14 Kasım'daki açıklamasında herkesin sistemin yenilenmesini istediğini söylediğini ancak kaynağın gelmediğini belirterek bundan duyduğu rahatsızlığı dile getirdi ve Kongre'nin "bu ana yanıt vermesini" umduğunu söyledi. Bakanlığa göre 12,5 milyar dolarlık ilk fonla geçen yıl içinde bakır iletişim hatlarının yüzde 69'u değiştirildi, 143 kulede yer güvenliği teknolojisi devreye alındı ve 469 telsiz istasyonu dönüştürüldü.
Başkan Trump'ın da 15 Kasım'da arıza hakkındaki ilk değerlendirmesinde sorunlar için Biden yönetimini sorumlu tuttuğu ve sisteme milyarlarca dolar harcanması çağrısını yinelediği bildirildi.
Arıza 17 kontrol merkezini etkiledi
Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) 15 Kasım'da yayımladığı açıklamaya göre kalkış yasağı 13 Kasım günü Doğu saatiyle 15.30 civarında başladı ve hava trafiği aynı akşam 20.15'te yeniden açıldı. Yasak başladığında havada bulunan yaklaşık 3 bin 500 uçak güvenle indi. Sistemdeki istikrarsızlık ülkedeki 22 hava yolu trafik kontrol merkezinden 17'sini ve çok sayıda yaklaşma kontrol tesisini etkiledi.
FAA, havayollarının 13 Kasım Cuma günü yaklaşık 12 bin 462 seferi iptal ettiğini, bunların 9 bin 82'sinin büyük havayolu şirketlerine ait olduğunu açıkladı. Kurum, iptallerin tamamının doğrudan kalkış yasağından kaynaklanmadığını da belirtti.
Kaynak iki uzak istasyon olarak belirlendi
FAA'ya göre eski teknolojiye dayanan ekipman, kurumun telekomünikasyon ağına her 4–5 saniyede bin bağlantı denemesi düzeyinde veri yüklenmesi sonucu istikrarsızlaştı. Sorunun kaynağı olarak Teksas'ın Amarillo kentindeki bir radar istasyonu ile Arkansas'ın El Dorado kentindeki bir telsiz iletişim istasyonu tespit edildi. FAA'nın ağ sağlayıcısı L3Harris, El Dorado'da yeni bir yönlendirici kurulumu dahil çalışma yürütüyordu. Şirketin iki noktayı devre dışı bırakmasının ardından ağ normale döndü; önlem olarak benzer yaklaşık 60 yönlendiricide aynı işlev kapatıldı.
FAA, siber saldırıya işaret eden bir bulgu olmadığını, kök nedenin L3Harris ile birlikte araştırılmaya devam ettiğini açıkladı. FAA Yöneticisi Bryan Bedford, 14 Kasım'daki brifingde arızaya yol açan yönlendirici değişiminin rutin bakım işi olduğunu ve 12,5 milyar dolarlık modernizasyon programının parçası olmadığını söyledi. Duffy de bu tür bir çalışmanın "böyle bir etkiye yol açmaması gerektiğini" belirtti.
FAA, seyahat edecek yolculara uçuş durumlarını havayollarından ve FAA hava sahası durum sayfasından takip etmelerini öneriyor.
Kongre'de inceleme sözü
Temsilciler Meclisi Ulaştırma ve Altyapı Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Sam Graves ile komitenin Demokrat üyesi Rick Larsen, iletişim arızalarını "endişe verici" olarak nitelendirip konuyu ayrıntılı biçimde inceleyeceklerini açıkladı. Senato Ticaret Komitesi'nin Demokrat üyesi Maria Cantwell de komitenin FAA ve hava sahası telekomünikasyon sorunlarını incelediğini söyledi. Ara seçimlerin ardından Demokratların Ocak ayında Senato çoğunluğunu devralmasıyla Cantwell'in komite başkanlığına geçmesi bekleniyor; bu da 50 milyar dolarlık talebin yeni Kongre'de görüşüleceği anlamına geliyor.