Amerika Birleşik Devletleri’nin Bağımsızlık Günü, İngilizcede “Fourth of July” (Dördüncü Temmuz) olarak da bilinir. Her yıl 4 Temmuz günü, 1776’da yayımlanan Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ni anmak için ABD genelinde resmî tatil olarak kutlanır. Bu ulusal bayram, Amerika’nın kuruluş günü kabul edilir ve genellikle havai fişek gösterileri, resmî törenler, festivaller, barbekü partileri, panayırlar, piknikler, konserler ve beyzbol maçları gibi etkinliklerle özdeşleşmiştir.
Bağımsızlığa Giden Yol: Neden ve Kimden Bağımsızlık?
Amerikan kolonileri 1600’lü yıllardan itibaren Britanya İmparatorluğu’nun kontrolü altındaydı. 18. yüzyılda İngiltere’nin koloniler üzerindeki mali baskısı ve siyasi kısıtlamaları giderek arttı. 1763’te Fransa ile Yedi Yıl Savaşı’nın sona ermesi, Britanya’yı ağır bir borç yükü altında bıraktı; bu borcu kapatmak için Amerika’daki 13 koloniye yeni vergiler koymaya başladı. En çok tepki çekenler arasında 1765’te çıkarılan Damga Yasası (Stamp Act) ve 1767’de yürürlüğe giren Townshend Vergileri bulunuyordu. Koloniler, “Vergilendirme varsa temsil de olmalı” (No taxation without representation) ilkesini savunarak, Britanya Parlamentosu’nda söz hakları olmadan vergiye tabi tutulmalarını adaletsiz buldular.
Bu dönemde Boston başta olmak üzere birçok kentte Britanya’ya karşı direnişler başladı. 1770 Boston Katliamı ve 1773 Boston Çay Partisi, İngiliz yönetimine karşı kitlesel öfkeyi tırmandırdı. 1770’de Boston Katliamı‘nda, İngiliz askerlerinin silahsız kolonistlere ateş açması tansiyonu iyice yükseltti. 1773’teki Boston Çay Partisi, direnişin sembolü oldu: Boston Çay Partisi’nde sömürgeciler, Britanya’nın çay tekeline ve vergisine karşı çıkarak, İngiliz gemilerindeki çay sandıklarını denize döktüler. Buna misilleme olarak İngiltere, “Dayanılmaz Yasalar” (Intolerable Acts) olarak bilinen sert kısıtlamalar getirdi; bu yasalar Boston Limanı’nı kapattı ve Massachusetts’in özyönetimini kısıtladı ve yargı yetkisini Londra’ya taşıdı.
Devrimin Başlaması: İlk Çatışmalar ve Kongreler
Koloniler artan baskılara karşı birleşmeye başladı; 1774’te Birinci Kıta Kongresi, 1775’te İkinci Kıta Kongresi toplandı. Bu kongrelerde koloniler arası dayanışma güçlendi, ortak direniş planları yapıldı. Nisan 1775’te Massachusetts’teki Lexington ve Concord Muharebeleri, Amerikan Devrimi’nin fiilen başladığını gösterdi. Bu ilk çatışmalarda “Dünyayı sarsan ilk kurşun” (The shot heard round the world) atıldı; çünkü bu isyan, daha sonra tüm dünyada koloni halklarına ilham kaynağı oldu.
1775 yazında İkinci Kıta Kongresi, George Washington’u Kıta Ordusu Başkomutanı olarak atadı. Kongre ayrıca Fransa ve İspanya gibi Britanya’nın rakipleriyle destek arayışına girdi. Bu sırada İngiliz Kralı III. George’a gönderilen barış çağrısı Zeytin Dalı Dilekçesi (Olive Branch Petition) sonuçsuz kaldı.
Bağımsızlık Bildirgesi’nin Yazılması ve Kabulü
1776 başlarında Thomas Paine’in yayımladığı Common Sense (Sağduyu) adlı broşür, kolonilerde bağımsızlık fikrinin halk tabanına yayılmasını hızlandırdı. Paine, monarşinin adaletsizliğini ve bağımsız bir cumhuriyet kurmanın gerekliliğini cesurca savunuyordu.
Bağımsızlık Bildirgesi’ni kaleme almak üzere oluşturulan komiteye Thomas Jefferson, John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman ve Robert R. Livingston atandı. Komite yazım işini esasen Jefferson’a bıraktı; Jefferson’un taslağı komitede ve kongrede birkaç kez revize edilerek, 2 Temmuz 1776’da Kıta Kongresi Britanya’dan ayrılma kararını oybirliğiyle kabul etti. 4 Temmuz 1776’da Bağımsızlık Bildirgesi onaylanarak Amerika Birleşik Devletleri resmen bağımsızlığını ilan etti. Bildirge, dünyaya kolonilerin Britanya Kraliyeti’nden kopuşunu ilan eden ve yeni bir ulusun kurulduğunu duyuran en önemli belge olarak tarihe geçti.
Bildirgede halkın vazgeçilmez hakları, hükümetin halk iradesine dayalı olması gerektiği ve Britanya Kralı III. George’un kolonilere uyguladığı adaletsizlikler gerekçe olarak sunuldu. Bildirgenin ünlü “Tüm insanlar eşit yaratılmıştır” cümlesi, modern demokrasi anlayışının temel taşlarından biridir.
Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Paris Antlaşması
Bildirgede Britanya Kraliyeti’nden resmen kopuş ilan edilince, 1775’te başlayan Amerikan Bağımsızlık Savaşı geniş çaplı bir bağımsızlık mücadelesine dönüştü. Koloniler Kıta Ordusu’nu organize etti; Britanya ise güçlü donanması ve paralı askerleriyle kolonileri bastırmaya çalıştı.
Fransa, 1778’de Amerikan tarafında savaşa girerek dengeleri değiştirdi. Fransız donanmasının desteğiyle Kıta Ordusu, 1781’de Yorktown Muharebesi’nde İngiliz ordusunu kuşatıp kesin zafer kazandı. 1783’te imzalanan Paris Antlaşması, Amerika Birleşik Devletleri’nin bağımsızlığını Britanya’ya resmen kabul ettirdi ve savaş sona erdi.
Özetle; Bağımsızlık Bildirgesi’nin kabulüyle başlayan Amerikan Bağımsızlık Savaşı (1775-1783), 1783’te Paris Antlaşması ile zaferle sonuçlandı; bu sayede Britanya, Amerika’nın bağımsızlığını resmen tanıdı. Bildirgenin kabul edildiği 4 Temmuz, Amerika’nın doğum günü olarak kabul edilerek ulusal bayram ilan edildi.
Amerikan bayrağındaki 13 yatay çizgi, bağımsızlık ilan eden ilk 13 koloniyi; 50 yıldız ise günümüzdeki 50 eyaleti temsil eder. Bağımsızlık Günü, Amerika’nın en önemli resmî bayramı ve ulusal kimliğinin temel simgesi olarak her yıl coşkuyla kutlanır.
Tarihçesi ve Önemi
4 Temmuz 1776’da Philadelphia’da toplanan İkinci Kıta Kongresi, Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan Bağımsızlık Bildirgesi’ni onaylayarak Britanya İmparatorluğu’ndan ayrılma kararını resmen ilan etti. Bu bildiri, o dönemde Britanya’ya bağlı olan 13 koloninin bağımsız birer devlet olduğunu dünyaya duyurdu ve Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluşunun temeli sayıldı.
Bağımsızlık Günü ABD’nin en önemli resmî bayramıdır ve ülkenin ulusal günü olarak kabul edilir. Federal kanun gereği 4 Temmuz’da tüm kamu kurumları tatil ilan edilir. (Tarihsel not: Kongre, 4 Temmuz’u ilk kez 1870’te federal tatil ilan etmiş, 1938’de ise ücretli tatil statüsü vermiştir) Kongre aslında 2 Temmuz 1776’da bağımsızlık kararı almış, ancak nihai bildirge 4 Temmuz’da kabul edilip halka ilan edildiği için kutlama günü olarak bu tarih benimsendi. Halk arasında 4 Temmuz, Amerika’nın “doğum günü” olarak anılır. İlerleyen yıllarda 4 Temmuz 1777’den itibaren bu gün, genç Amerika’da törenler ve eğlencelerle kutlanmaya başlanmıştır. Philadelphia’da 1777’deki ilk kutlamada Kongre onuruna resmî bir ziyafet verilmiş; 13 pare top atışı, nutuklar, dualar, bando müzikleri, geçit töreni ve akşamında havai fişek gösterileri düzenlenmiştir. Bu kutlama geleneği o günden bu yana kesintisiz sürmektedir.
4 Temmuz Kutlama Gelenekleri
Günümüz Amerika’sında 4 Temmuz, ülke çapında coşkuyla kutlanan bir milli bayramdır. Sabah saatlerinden itibaren bir çok şehir ve kasabada bağımsızlık günü geçit törenleri düzenlenir. Bando takımları, süslenmiş araçlar ve yerel birliklerin katıldığı bu törenler, vatansever temalarla sokakları renklendirir. Özellikle tarihi öneme sahip bazı şehirler geleneksel büyük geçit törenleriyle ünlüdür. (Rhode Island eyaletinin Bristol kenti 4 Temmuz geçit törenlerinin en eskilerinden birine ev sahipliği yapar) Resmî törenlerde göndere bayrak çekilir, marşlar çalınır ve yöneticiler günün anlamına dair konuşmalar yapar. Ayrıca, 4 Temmuz öğle vakti bazı askerî üslerde “salute to the union” adıyla 50 pare top atışı (Birlik selamı, her eyalet için bir atış) yapılması da gelenekler arasındadır.
Günün devamında Amerikalılar genellikle aileleri ve arkadaşlarıyla bir araya gelerek açık havada vakit geçirir. “Backyard barbecue” denilen barbekü partileri ve piknikler, 4 Temmuz’un vazgeçilmezlerindendir. İnsanlar evlerinin bahçelerinde mangal yaparak veya park alanlarında toplanarak birlikte yemeye, sohbet etmeye ve oyunlar oynamaya zaman ayırır. Bu buluşmalarda ortamı süslemek de önemli bir gelenektir: Evler, bahçeler ve sokaklar kırmızı, beyaz ve mavi süslemelerle donatılır; Amerikan bayrakları, flamalar, balonlar ve kurdeleler her yerde göze çarpar. Pek çok kişi giyimine de bayrağın renklerini yansıtarak vatanseverliğini gösterir. Özellikle çocuklar için yüz boyama, bayraklar dağıtma gibi eğlenceli aktiviteler düzenlenir.
Akşam olduğunda ülke genelinde havai fişek gösterileri başlar. Hiçbir 4 Temmuz kutlaması, gökyüzünü aydınlatan rengârenk havai fişekler olmadan eksik sayılmaz. Büyük küçük hemen her yerleşimde yerel yönetimler veya kurumlar tarafından havai fişek gösterileri organize edilir. Özellikle büyük şehirlerdeki gösteriler binlerce kişiyi kendine çeker. New York şehrinde her yıl ünlü bir firma sponsorluğunda düzenlenen havai fişek şovu Amerika’nın en görkemli gösterisi olarak bilinmektedir ve genellikle East River üzerinde teknelerden atılan yüzlerce fişekle gerçekleşir. Başkent Washington D.C.’de ulusal anıtların bulunduğu National Mall çevresinde büyük bir Bağımsızlık Günü konseri (“A Capitol Fourth”) verilmekte ve ardından havai fişekler Beyaz Saray ve Washington Anıtı silüeti eşliğinde patlatılmaktadır. Boston şehrinde de geleneksel olarak Charles Nehri üzerinde Boston Pops orkestrasının müziğiyle eşzamanlı havai fişek şölenleri yapılır. Halk, parklar, sahil kenarları veya stadyumlar gibi alanlarda toplanarak bu gösterileri izler. Havai fişekler patlarken “The Star-Spangled Banner” (ABD millî marşı) başta olmak üzere vatansever şarkılar çalınır; kalabalık hep bir ağızdan marşlara eşlik eder. Gösterilerin sonunda gökyüzünde beliren kırmızı, beyaz, mavi renkli ışıklar coşkuyu doruğa ulaştırır.
4 Temmuz kutlamalarında spor ve eğlence de önemli yer tutar. Bir yaz ortası dönemi olduğundan, o hafta sonu ABD’de birçok beyzbol maçı oynanır ve stadyumlar taraftarlarla dolar. Ayrıca ülke genelinde lunaparklar, kermesler ve panayır havasındaki yaz festivalleri düzenlenerek halka eğlence alternatifleri sunulur. Birçok kentte müzik konserleri, açık hava film gösterimleri, dans ve tiyatro etkinlikleri de Bağımsızlık Günü programının parçasıdır.
Yeme-İçme Gelenekleri
Barbekü ve mangal kültürü, 4 Temmuz’un en keyifli yanlarından biridir. Öğleden itibaren arka bahçelerden ve park alanlarından yükselen mangal kokuları adeta bayramın habercisidir. Amerikan mutfağının klasik lezzetleri bu kutlamalarda başroldedir: Mangal üzerinde hamburgerler, hot dog denilen sosisli sandviçler, ızgara mısır koçanları pişer. Yanında patates cipsi, coleslaw (lahana salatası) gibi aperitifler ve barbekü soslu tavuk, dana veya domuz etleri sıkça sunulur. Serinlemek için karpuz dilimleri ikram edilir, tatlı olarak ise geleneksel elmalı turta, dondurma veya kırmızı-beyaz-mavi temalı cupcake tercih edilir. Özellikle elmalı turta, “Amerikan gibi elmalı turta yemek” deyimine konu olmuş, ülkenin simgesel tatlılarından biridir.
Bağımsızlık Günü, aynı zamanda bazı ilginç yeme içme rekorlarının da günü. Örneğin Amerikalılar, 4 Temmuz kutlamaları sırasında ortalama 150 milyon adet sosisli sandviç tüketmektedir. Yılın hiçbir döneminde tek bir günde bu kadar çok hot dog yenmez. Bu tutku, New York’un Coney Island bölgesinde her yıl 4 Temmuz’da düzenlenen Nathan’s ünlü Sosisli Sandviç Yeme Yarışması ile adeta zirveye çıkar. 1916’dan beri yapılan (resmî kayıtlara göre 1972’den itibaren düzenli hale gelmiş) bu yarışma, Bağımsızlık Günü’nün vazgeçilmez eğlencelerinden biri haline gelmiştir. Yarışmacılar 10 dakika içinde mümkün olduğu kadar çok hot dog yemeye çalışır ve bu etkinlik binlerce izleyici tarafından yerinde ve televizyonlardan takip edilir. Bunun dışında 4 Temmuz buluşmalarında genellikle herkes kendi spesiyalitesini ortaya koyar; kimi ev yapımı patates salatası getirir, kimi özel bir barbekü sosuyla etlerini marine eder. Buzlu içecekler, limonatalar ve bira gibi içecekler de gün boyu tüketilenler arasındadır.
Bağımsızlık Günü Hakkında İlginç Bilgiler
- 2 Temmuz mı, 4 Temmuz mu? Bağımsızlık Bildirgesi Kongre tarafından 4 Temmuz 1776’da onaylandı ancak delegelerin çoğu bildirgeyi 2 Ağustos 1776’ya kadar imzalamadı. Yani, popüler inanışın aksine, belge 4 Temmuz günü tüm imzalar tamamlanmış halde değildi. Yine de “4 Temmuz 1776” tarihi belgenin üzerinde yazılı olduğundan, Amerikan halkı bağımsızlığın yıl dönümü olarak bu tarihi benimsedi.
- Tarihi bir tesadüf: ABD’nin kurucu babalarından ve bildirgenin imzacılarından olan iki eski başkan John Adams ve Thomas Jefferson, tam 50 yıl sonra 4 Temmuz 1826’da -hem de aynı gün içinde saatler arayla- vefat ettiler. Dahası, 5. ABD Başkanı James Monroe da 4 Temmuz 1831’de hayata gözlerini yumdu. Bu nedenle 4 Temmuz günü, üç eski Amerikan başkanının ölüm yıldönümü olarak da tarihe geçmiştir. Öte yandan şimdiye dek sadece tek bir ABD başkanı 4 Temmuz doğumlu olmuştur: Calvin Coolidge, 4 Temmuz 1872’de dünyaya gelmiş ve sonra ülkenin 30. başkanı olarak görev yapmıştır.
- En “ateşli” kutlama: 4 Temmuz’u 5 Temmuz’a bağlayan gece yarısı ülke genelinde sayısız havai fişek atılır. 2009 yılında New York’taki gösteride 22 tonun üzerinde havai fişek kullanılmıştır. Her yıl bu dönem, Amerika’da havai fişek satışlarının ve gösterilerinin zirve yaptığı zaman dilimidir. Ancak güvenlik endişeleri nedeniyle bazı eyaletlerde bireylerin havai fişek kullanımı kısıtlanabilir; bu durum genellikle kuraklık veya yangın riski gibi etkenlere bağlıdır. Yine de profesyonel gösteriler ülkenin dört bir yanında on binlerce insanı gökyüzüne kilitlemeye devam eder.
- Amerikan kültüründe 4 Temmuz: ABD’de Bağımsızlık Günü bir bakıma ülkenin toplumsal hafızasında da özel yer tutar. Birçok müze ve tarihî mekânda 4 Temmuz’da halka açık etkinlikler yapılır, Bağımsızlık Bildirgesi’nin aslı Washington D.C.’de Ulusal Arşiv binasında ziyaretçilere sergilenir. Bazı şehirlerde temsili 1776 canlandırmaları, koloni dönemi kıyafetleriyle geçitler düzenlenir. Ayrıca her yıl binlerce göçmen, 4 Temmuz haftasında gerçekleştirilen vatandaşlık törenleriyle ABD vatandaşı olmanın gururunu yaşar – bu tarih, yeni vatandaşlar için de sembolik bir anlam taşımaktadır.
- Tatil ve seyahat dönemi: 4 Temmuz, yaz ortasına denk gelmesi ve çoğu kişinin iş yerlerinden birkaç gün izin alması sayesinde, ABD’de seyahat trafiğinin en yoğun olduğu dönemlerden biridir. Birçok Amerikalı bayramı fırsat bilerek aile ziyaretine gider veya okulların tatil olduğu bu dönemde yıllık izinlerini kullanıp tatile çıkar. Bu nedenle Temmuz ayının ilk haftasında havayolları ve karayollarında büyük bir hareketlilik görülür.
Sonuç olarak, 4 Temmuz Amerika’da birlik ve özgürlüğün kutlandığı, geçmişe saygı ve geleceğe umutla bakılan coşkulu bir bayramdır. Her yıl bu tarihte Amerikalılar, tarihi mücadelelerle kazanılmış bağımsızlıklarını onurlandırırken bir araya gelir; bayrakların dalgalandığı, gökyüzünün ışıl ışıl olduğu bu günde ortak bir ulusal kimlik duygusunu tazelerler. Bağımsızlık Günü, ABD’de yaşayan herkes için tarihi anmak ve aynı zamanda yaz mevsiminin keyfini sevdikleriyle paylaşmak adına özel bir anlam taşır. Bu yönüyle, Amerika’nın 4 Temmuz geleneği sadece geçmişin hatırlanması değil, ortak değerler etrafında kenetlenmenin ve kutlama kültürünün kuşaklar boyunca aktarılmasının bir sembolü haline gelmiştir.
